Odczucie, że z kolanem dzieje się coś niedobrego podczas wykonywania różnych czynności lub uprawiana sportu, może ograniczać jego funkcje i utrudniać ich pełne wykorzystanie w codziennym życiu. Za tego rodzaju obawy może odpowiadać niestabilność rzepki – niewielkiej, ale ale ważnej dla stawu kolanowego kości.
Z czego może wynikać przeskakiwanie rzepki, jakie objawy wskazują na niestabilność, co obejmuje diagnostyka i na czym polega leczenie?
Co to jest rzepka i jaką pełni funkcję?
Rzepka jest to płaska kość w nieco zaokrąglonym trójkątnym kształcie, znajdująca się z przodu kolana. Na przekroju jest wypukła i tą wypukłością wpisuje się w zagłębienie na kości udowej, które jest nazywane bloczkiem kości udowej albo bruzdą międzykłyciową. Rzepka posiada w swojej górnej części podstawę, a w dolnej szczyt.
Do podstawy rzepki przyczepiony jest główny prostownik kolana, czyli mięsień czworogłowy uda, a do jej szczytu więzadło rzepki, które swoim drugim końcem zainstalowane jest do guzowatości piszczeli. Rzepka jest więc integralną częścią aparatu wyprostnego kolana. Dzięki swojemu położeniu działa jak bloczek, zwiększając siłę mięśnia czworogłowego uda podczas prostowania kolana. Poza tym, rzepka ze względu na swoje położenie, chroni kolano przed możliwymi dużymi urazami.
Czym jest niestabilność rzepki?
Wypukła powierzchnia stawowa rzepki ślizga się po wklęsłej powierzchni stawowej bloczka kości udowej, zachowując swój stały tor. Niestabilność rzepki pojawia się wówczas, gdy nie może ona zachować swojego prawidłowego toru podczas ruchu zgięcia i wyprostu kolana. Do tego wykazuje tendencję do wyskakiwania ze stawu rzepkowo-udowego. Na szczęście do rzadkości należy sytuacja, w której rzepka przy każdym ruchu, czyli przy każdy zgięciu i wyprostowaniu kolana ulegała zwichnięciu. Najczęściej jest to częściowe zwichnięcie, czyli tzw podwichnięcie lub też uczucie obawy przed zwichnięciem. Powtarzające się samoistne zwichnięcia, które ulegają samoistnemu nastawieniu, nazywane są nawrotowymi lub nawykowymi.
Przyczyny niestabilności rzepki
Objawy niestabilności rzepki, najczęściej pojawiają się już w wieku młodzieńczym, czy dziecięcym. Rzadziej pierwsze objawy występują dopiero w wieku dorosłym. W każdym wieku może jednak dojść do urazowego zwichnięcia rzepki. Najczęściej tendencja do niestabilności rzepki jest uwarunkowana anatomicznymi predyspozycjami i występuje w zwykłych czynnościach dnia codziennego, bez etiologii urazowej.
Na stabilność rzepki ma wpływ kilka elementów.
Troczek przyśrodkowy rzepki leczenie Szczecin
Gdy z twoim kolanem dzieje się coś złego – nie lekceważ tego. Nawet, jeśli dolegliwości nie są zbyt duże, ale utrzymują się przez dłuższy czas, umów się na konsultację do ortopedy. Możliwe, że zwichnięcie rzepki doprowadziło do troczek przyśrodkowy MPFL, co może wymagać przeprowadzenia zabiegu operacyjnego.
Kształt zagłębienia w bloczku kości udowej
Wypukłość rzepki jest stosunkowo dokładnie dopasowana do tego zagłębienia. Im kolano jest bardziej zgięte, tym to dopasowanie jest bardziej ścisłe. To jest najistotniejszy czynnik, który odpowiada za predyspozycje do niestabilności rzepki. Jeśli zagłębienie jest płytkie lub zupełnie go brak, wtedy pojawiają się idealne warunki do tego, by rzepka zwichała się ze stawu rzepkowo-udowego.
Więzadło rzepkowo-udowe przyśrodkowe
Drugim elementem stabilizującym staw rzepkowo-udowy jest tak zwane więzadło rzepkowo-udowe przyśrodkowe. Podobnie jak lejce łączy ono brzeg przyśrodkowy rzepki z kłykciem przyśrodkowym kości udowej. W trakcie zginania i prostowania kolana, wprowadza rzepkę w prawidłowy tor, w bruzdę międzykłykciową i w bloczek kości udowej. Dzięki temu ryzyko zwichnięcia rzepki znacząco maleje.
Pierwotne ustawienie rzepki
Kolejnym czynnikiem wpływającym na stabilność stawu rzepkowo-udowego jest pierwotne ustawienie rzepki. Chodzi o to, czy jest ona ustawiona wyżej, czy niżej. Przeciętnie rzepka w wyprostowanym kolanie już częściowo znajduje się w stawie rzepkowo-udowym w bruździe. Czyli ta wypukła powierzchnia stawowa rzepki jest już częściowo wpasowana we wklęsłą powierzchnię bloczka kości udowej. W przypadku ustawienia tak zwanego wysokiego rzepki, w wyprostowanym kolanie rzepka z założenia jest cały czas poza stawem rzepkowo-udowym, co zwiększa prawdopodobieństwo objawów niestabilności.
Osiowość kończyny dolnej
Wszystkie aspekty, które powodują, że wektor działania siły mięśnia czworogłowego jest skierowany nieco do boku, czyli nieprawidłowo, nasilają tendencję do zwichania rzepki, czy też do objawów niestabilności.
Podsumowując, niestabilność rzepki dotyczy najczęściej osób ze spłyconym bloczkiem kości udowej, z niewydolnym więzadłem rzepkowo-udowym przyśrodkowym i z wysoko ustawioną rzepką. I bardzo często kilka czynników występuje równocześnie.
Niestabilność rzepki – objawy i diagnostyka
Już sama wiedza na temat podstawowych objawów wskazujących na problemy z rzepką oraz sposobów ich diagnozowania może okazać się pomocna i skłonić cię do wizyty u ortopedy.
Objawy niestabilności rzepki
Objawy niestabilności rzepki pojawiające się podczas zwykłych aktywności ruchowych, czy aktywności zawodowych lub nawet sportowych, stanowią znaczący problem. Eliminują z tych aktywności, nie pozwalając na wykonywanie różnego rodzaju prac, funkcji i uprawiania sportów. Poza tym są źródłem uszkodzenia stawu kolanowego. Powtarzające się zwichnięcia rzepki, w perspektywie wieloletniej prowadzą do rozwinięcia się zmian zwyrodnieniowych. Niestabilność rzepki, podwichnięcie, czy całkowite zwichnięcie jest też źródłem bólu.
Do objawów, których nie powinieneś lekceważyć, a które mogą wskazywać na niestabilność rzepki, należy:
- odczucie braku stabilności kolana,
- lęk przed zginaniem i prostowaniem kolana,
- wyczuwalne przeskakiwanie rzepki,
- powtarzające się wypadanie rzepki do boku
- ból kolana po przyśrodkowej stronie.
Jak wygląda diagnostyka niestabilności rzepki?
Jeśli doświadczasz powyższych objawów lub dochodzi u ciebie do zwichnięcia rzepki, powinieneś skonsultować to z ortopedą. Po przeprowadzeniu wywiadu medycznego i badań fizykalny, zleci on badania obrazowe kolana.
Przeczytaj także:
Uszkodzenie troczków rzepki zwykle prowadzi do niestabilności kolana. Jakie formy leczenia i kiedy okazują się najbardziej skuteczne?
Badaniem, które wnosi najwięcej informacji, jest rezonans magnetyczny kolana, który pozwala określić parametry stawu rzepkowo-udowego. Mowa tu o głębokości bloczka kości udowej, kształcie rzepki oraz o ustawieniu rzepki, a dokładnie czy jest ona ustawiona prawidłowo, czy też wysoko. Poza tym rezonans magnetyczny pozwala określić istnienie ewentualnego uszkodzenia więzadła rzepkowo-udowego przyśrodkowego oraz co ważne, ocenić stan powierzchni stawowych. Zdarza się bowiem, że podczas zwichnięcia rzepki dochodzi do uszkodzenia powierzchni chrzęstnej na rzepce. Często odrywa się wtedy dość duży fragment chrzęstno-kostny. Jako wolne ciało w kolanie utrudnia ruch i powoduje dolegliwości bólowe.
Na podstawie wywiadu, badania i badania obrazowego, lekarz ortopeda podejmuje decyzję o wdrożeniu odpowiedniego dostosowanego do konkretnego przypadku leczenia.
Zwichnięcie rzepki – leczenie zachowawcze
W przypadku pacjentów, u których dominującym objawem jest nadmierna mobilność rzepki i obawa przed zwichnięciem, ale do tych zwichnięć jeszcze nie doszło, ortopeda z założenia najpierw stosuje leczenie zachowawcze, czyli rehabilitacyjne. Współpracując z fizjoterapeutą, przywraca prawidłowe parametry osiowości kończyny i prawidłowy balans mięśniowy. Robi to z naciskiem na funkcje mięśnia czworogłowego, który jest głównym mięśniem odpowiedzialnym za prawidłowy tor rzepki. Pierwszorazowe, czy kolejne zwichnięcie rzepki u osób mało aktywnych ruchowo, jest również wskazaniem do tego, by najpierw podjąć leczenie zachowawcze.
Jeśli jednak leczenie rehabilitacyjne nie przynosi oczekiwanych efektów, może to być wskazaniem do leczenia operacyjnego.
Nieco inaczej sytuacja wygląda w przypadku sportowców i osób, które prowadzą bardzo aktywny tryb życia. U nich już pierwsze zwichnięcie niezależnie od tego, czy jest to zwichnięcie wynikające z przebytego urazu, czy z predyspozycji do niestabilności stawu rzepkowo-udowego, lekarz z założenia kwalifikuje do leczenia operacyjnego. Tym bardziej, że współczesne badania nad niestabilnością stawu rzepkowo-udowego sugerują, że u osób bardzo aktywnych, w tym sportowców, leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych efektów.
Leczenie operacyjne jest leczeniem z wyboru również u osób, u których podczas rezonansu magnetycznego okazało się, że doszło do oderwania fragmentu chrzęstnego.
Operacyjne leczenie zwichnięcia rzepki
Podczas zabiegu operacyjnego chirurgu ortopeda modyfikuje najistotniejsze przyczyny niestabilności rzepki. Kluczowym elementem zabiegu operacyjnego jest rekonstrukcja więzadła rzepkowo-udowego przyśrodkowego. Jest to operacja małoinwazyjna, składająca się z kilku składowych elementów:
Pierwszym z nich jest artroskopia stawu kolanowego. Podczas niej lekarz ocenia wszystkie struktury wewnątrzstawowe, ze szczególnym naciskiem na ewentualnie oderwane fragmenty chrząstki ze stawu rzepkowo-udowego.
Następnie pobiera ścięgno mięśnia smukłego, z którego wykonuje przeszczep. Nowe więzadło, ów przeszczep, instaluje do rzepki od jej strony przyśrodkowej w odpowiednich miejscach i do kłykcia przyśrodkowego kości udowej również w precyzyjnie określonym miejscu, za pomocą specjalnych implantów.
W przypadku istnienia zbyt płytkiej bruzdy międzykłykciowej, chirurg przeprowadza dodatkowo kolejny element zabiegu operacyjnego, który polega na pogłębieniu tej bruzdy. Jest to tak zwana trochleoplastyka.
Przy zbyt wysoko ustawionej rzepce lub zaburzeniach rotacyjnych podudzia kości udowej i zaburzeniach osiowości, dodatkowym elementem zabiegu operacyjnego może być tak zwana osteotomia guzowatości piszczeli. Polega ona na odcięciu guzowatości piszczeli i przemieszczeniu jej w inne określone precyzyjnie miejsce.
Najczęściej jednak zabieg operacyjny polega na tylko i wyłącznie izolowanej rekonstrukcji więzadła rzepkowo-udowego przyśrodkowego. W praktyce, nie zawsze jednak sama izolowana rekonstrukcja więzadła rzepkowo-udowego przyśrodkowego, czyli tego pasywnego stabilizatora rzepki, pozwala uzyskać pożądany efekt. Stąd, często w leczeniu operacyjnym niezbędne jest wzięcie pod uwagę kilku przyczyn, które tę predyspozycję do niestabilności rzepki powodują.
Rehabilitacja po operacji niestabilności rzepki
Praktycznie od razu po operacji rozpoczyna się kolejny, bardzo ważny etap leczenia, czyli rehabilitacja. Proces rehabilitacyjny pod nadzorem fizjoterapeuty trwa od czterech do sześciu miesięcy i jest on niezbędnym elementem leczenia. Bez wdrożenia rehabilitacji nie można bowiem liczyć na dobry wynik przeprowadzonej operacji.
FAQ
Do pogłębienia tego stanu może doprowadzić brak leczenia. To zaś nierzadko skutkuje kolejnymi podwichnięciam lub zwichnięciami rzepki, które mogą przejść w nawykowe zwichanie. O coraz większej niestabilności rzepki może też świadczyć przewlekły ból, zwyrodnienie stawów, ograniczenie ruchomości, czy też uszkodzenie chrząstki stawowej.
Tak, w ramach leczenia zachowawczego fizjoterapeuta może przygotować zestaw ćwiczeń. Jego celem jest wzmocnienie konkretnych partii nóg, w tym głowy przyśrodkowej mięśnia czworogłowego.
