Czym jest złamanie awulsyjne

Choć należy do rzadkich urazów, to niestety jest jednym z poważniejszych, do jakich może dojść w obrębie twojego układu ruchu. Złamanie awulsyjne, bo o nim mowa, wymaga też długiego okresu rehabilitacji, co dodatkowo ogranicza codzienne funkcjonowanie.
Na czym polega ten rodzaj złamania, kto jest na niego najbardziej narażony i w jaki sposób można go skutecznie leczyć?

Czym jest i jak dochodzi do złamania awulsyjnego?

Na złamanie awulsyjne najbardziej narażeni są sportowcy i osoby, które poddają swoje ciało intensywnemu wysiłkowi. To niezbędne warunki, by mogło dojść do oderwania fragmentu kości w miejscu jej przyczepu do mięśnia, więzadła lub ścięgna. Zwykle bowiem łamie się sama kość, dlatego tego rodzaju urazy zdarzają się dość rzadko. Aby tak się stało, niezbędne jest przekroczenie granicy wytrzymałości, jaką posiada kość. Najczęstszą przyczyną jest wykonanie gwałtownego ruchu. Gdy dojdzie do tego słabe przygotowanie kondycyjne, nieodpowiednia rozgrzewka lub jej brak, ryzyko staje się coraz większe.

Do złamań awulsyjnych najczęściej dochodzi w trakcie grania w piłkę nożną, siatkówkę, tenisa ziemnego i uprawiania boksu.

Grupy ryzyka i czynniki, które predysponują do złamań awulsyjnych

Warto znać czynniki, które sprzyjają złamaniom awulsyjnym i wykorzystać tę wiedzę, by w ramach działań profilaktycznych ograniczyć ich ryzyko do minimum.
W grupie podwyższonego ryzyka, gdy chodzi o złamania awulsyjne, znajdują się między innymi:

• sportowcy zawodowi i amatorzy – szczególnie ci, którzy uprawiają lekkoatletykę, piłkę nożną, koszykówkę i gimnastykę,
• młode osoby w okresie dorastania – złamaniom w ich przypadku sprzyja z jednej strony układ kostny w fazie wzrostu, a z drugiej stosunkowo silne mięśnie,
• osoby z wadami biomechanicznymi – to może być zaburzona równowaga mięśniowa lub zaburzenia biomechaniki chodu,
• osoby, które w przeszłości doznały urazu lub przeszły operacje – mogło to osłabić strukturę kości i więzadeł,
• osoby, które zbyt szybko próbują przejść z siedzącego trybu życia do bardziej aktywnego – złamaniom może w tym przypadku sprzyjać nagłe zwiększenie aktywności fizycznej, na co ich ciało nie jest odpowiednio przygotowane.
• Ryzyko awulsji rośnie też przy braku odpowiedniej rozgrzewki, niewłaściwej technice wykonywania ćwiczeń, czy przeciążeniach spowodowanych powtarzalnymi ruchami, które prowadzą do mikrourazów i tym samym osłabiają przyczepy mięśni.

Które miejsca w ciele najbardziej narażone są na złamania awulsyjne?

Najbardziej narażone miejsca w ciele to łokieć, kostki i biodra, ale zdarza się też, że do złamania dochodzi w kolanie, ręce, lub ramieniu. Zwykle są to miejsca, gdzie silne mięśnie przyczepiają się do kości w sposób punktowy. Należy do nich między innymi:

• kolec biodrowy przedni górny – do jego uszkodzenia dość często dochodzi u młodych sportowców,
• krętarz mniejszy kości udowej – duży wpływ na urazy w tym miejscu ma praca mięśni zginaczy biodra,
• guzowatość kości piszczelowej – złamania awulsyjne w tym przypadku związane są z mięśniem czworogłowym uda,
• kość piętowa – do złamania awulsyjnego dochodzi przez ścięgno Achillesa,
• paliczki palców (szczególnie podczas uprawiania sportu) – w tym przypadku dochodzi do oderwania przyczepów ścięgien.

Złamaniu awulsyjnemu może też ulec:

Leczenie złamań Szczecin

Złamanie ręki lub nogi zwykle wyłącza z aktywności na dłuższy czas.

Jeśli doznałeś tego rodzaju urazu i chcesz jak najszybciej wrócić do optymalnej sprawności, umów się na konsultację i skorzystaj z pomocy naszych specjalistów.

• boczna granica kopuły kości skokowej,
• piąta kość śródstopia,
• kolce piszczelowe,
• guzek piszczelowy,
• wyrostek kruczy,
• guzki bliższej części kości ramiennej,
• nadkłykcie przyśrodkowe i boczne dalszej części kości ramiennej,
• ścięgno tricepsa,
• kość łódeczkowata,
• palec młotkowaty,
• śródręcze.

Choć są rzadkie, warto też wiedzieć, że do złamań awulsyjnych dochodzi też w obrębie kręgosłupa, co może być skutkiem między innymi wypadku komunikacyjnego.

Jak wygląda rozpoznanie złamania awulsyjnego?

Złamanie awulsyjne niewiele różni się od innych złamań, dlatego trudno samemu na podstawie pierwszych objawów je stwierdzić. Warto jednak je znać, ponieważ dzięki temu szybciej zdecydujesz się na skorzystanie z pomocy ortopedy.

Czym się objawia złamanie awulsyjne?

Zwykłe złamaniom awulsyjnym towarzyszy:

• obrzęk powyżej i poniżej złamania,
• niekiedy krwiak,
• silny ból w miejscu, gdzie doszło do złamania, również przy dotyku,
• ograniczenie ruchomości połączone z bólem przy próbie poruszania złamaną częścią ciała,
• utrata stabilności w najbliższym złamania stawie,
• zniekształcenie,
• słyszalny trzask w chwili urazu.

Możesz też w pierwszej chwili mieć wrażenie, że mocno naciągnąłeś mięsień. Zwłaszcza gdy nie doszło do wyraźnego przemieszczenia kości. Jeśli w takiej sytuacji nie zgłosisz się do lekarza, złamanie awulsyjne może się pogłębiać, gdy nie zostanie odpowiednio zdiagnozowane i leczone.

Diagnostyka złamania awulsyjnego

Po wstępnym rozpoznaniu złamania awulsyjnego niezbędna jest dokładna diagnoza ortopedyczna. Gdy zgłosisz się do gabinetu, lekarz sprawdzi zakres ruchomości i przeprowadzi badanie palpacyjne. Jednak kluczowym badaniem przy złamaniach jest zdjęcie rentgenowskie, z którego pomocą będzie można stwierdzić, do jakiego złamania doszło i jak duży jest stopień uszkodzenia tkanki kostnej. Gdyby jednak okazało się, że i w ten sposób nie uda się tego ustalić, lekarz ortopeda może zlecić dokładniejsze badania, czyli tomografię komputerową. Do dyspozycji ma też USG i rezonans magnetyczny, z których w wybranym przypadku może skorzystać.

Jakie metody leczenia okazują się najskuteczniejsze przy złamaniu awulsyjnym?

Sposób leczenia złamania awulsyjnego uzależniony jest od kilku czynników. Lekarz przy wyborze metody bierze pod uwagę lokalizację urazu, stopień przemieszczenia fragmentu kostnego, twój wiek, poziom twojej aktywności fizycznej i indywidualne cele terapeutyczne. To wszystko może zdecydować o podjęciu leczenia zachowawczego lub operacyjnego.

Kiedy wystarczy leczenie zachowawcze?

Leczenie zachowawcze stosowane jest w sytuacji, gdy:

• doszło do oderwania fragmentu kostnego, ale nie jest on w ogóle przemieszczony lub przemieszczenie jest niewielkie i nie przekracza 2 cm,
• nie uprawiasz sportu zawodowo i nie potrzebujesz przywrócenia maksymalnej wydolności mięśniowej,
• urazu doznało dziecko lub osoba w wieku dorastania, co sprzyja szybszej regeneracji.

Leczenie zachowawcze polega na unieruchomieniu (jego rodzaj zależy od tego, co w twoim przypadku najlepiej się sprawdzi), które jest niezbędne do pełnego zrostu złamanej kości. Jeśli zajdzie taka potrzeba, lekarz może przepisać ci środki przeciwbólowe i przeciwzapalne.
Do częstych zaleceń medycznych w takiej sytuacji należy też odciążenie uszkodzonego miejsca, odpoczynek i zimne okłady (w przypadku wybranych rodzajów unieruchomienia).

Nie zawsze jednak leczenie zachowawcze okazuje się wystarczające. Gdy złamanie awulsujne połączone jest z zaburzeniem stabilności połączeń stawowych lub doszło do powikłań w postaci uszkodzeń innych, okolicznych struktur, wówczas niezbędny może się okazać zabieg chirurgiczny. Innym powodem operacji są odłamy kostne, które wymagają nastawienia.

Nie zawsze jednak leczenie zachowawcze okazuje się wystarczające. Kiedy więc:

• złamanie awulsujne połączone jest z zaburzeniem stabilności połączeń stawowych,
• doszło do powikłań w postaci uszkodzeń innych, okolicznych struktur,
• przemieszczenie fragmentu kostnego jest większe niż 2 cm,
• oderwany fragment nie zrasta się mimo zastosowania leczenia zachowawczego,
• istnieje ryzyko trwałego upośledzenia funkcji kończyny, w której doszło do urazu,
• uprawiasz zawodowo sport,

wówczas niezbędny może się okazać zabieg chirurgiczny.

W trakcie operacji, która polega na zespoleniu uszkodzonych tkanek, lekarz może użyć płytki, szpilek, prętów lub śrub, które pomagają ustabilizować złamane kości. Jeśli uszkodzeniu uległy więzadła i ścięgna, w trakcie operacji są one poddawane rekonstrukcji.

W okresie, gdy uszkodzony obszar ciała jest unieruchomiony, niemożliwa jest standardowa rehabilitacja, ale możesz korzystać z wybranych zabiegów fizykoterapeutycznych. O tym, jakie w twoim przypadku przyniosą największą korzyść, zdecyduje fizjoterapeuta, z którego pomocy powinieneś skorzystać.

Przeczytaj także:

Unieruchomienie gipsowe — czy zawsze jest konieczne

Niezależnie, jak bardzo aktywne życie prowadzisz, możesz doznać urazu kończyny. Czy zawsze w takiej sytuacji konieczne jest unieruchomienie gipsowe?

Ile trwa i na czym polega rehabilitacja po złamaniu awulsyjnym?

O czasie, w którym możesz rozpocząć rehabilitację, zdecyduje lekarz, który wcześniej musi stwierdzić prawidłowy zrost kostny w miejscu złamania.
Dopiero wtedy możesz skorzystać z różnych form zabiegów i ćwiczeń przygotowanych przez fizjoterapeutę. Ich celem jest odbudowa masy i siły mięśniowej oraz przywrócenie zakresu ruchu w stawie i stabilizacji kończyny. Pomocny może się okazać masaż tkanek głębokich i masaż funkcyjny oraz różne techniki terapii manualnej i powięziowej.
Korzyści może przynieść też kinesiology taping i suche igłowanie połączone z przygotowanym zestawem ćwiczeń. Jedne z nich będziesz wykonywać pod okiem fizjoterapeuty, a inne samodzielnie w domu.
W przypadku rehabilitacji po operacji złamania awulsyjnego, dobrze sprawdzają się:

• ćwiczenia mobilizujące,
• ćwiczenia wzmacniające,
• trening stabilizacji,
• praca nad propriocepcją.

W tej fazie kluczowe jest dostosowanie intensywności ćwiczeń do twoich indywidualnych możliwości. Zbyt szybki powrót do intensywnych aktywności może bowiem doprowadzić do ponownych urazów lub przeciążeń przyczepów mięśniowych.
Końcowy etap rehabilitacji, niezależnie, czy uprawiasz sport, czy też jesteś aktywny zawodowo, obejmuje edukację i trening ukierunkowany na poprawę biomechaniki ciała. Cel ten możesz osiągnąć poprzez:

• ćwiczenia funkcjonalne i dynamiczne, które symulują ruchy wykonywane w pracy lub podczas uprawiania sportu,
• trening wytrzymałościowy i siłowy, którego celem jest odbudowa optymalnej siły mięśni,
• trening koordynacyjny i szybkościowy,
• analiza wzorców ruchowych, która pomaga skorygować błędy pojawiające się podczas biegania, chodzenia, skakania i zmiany kierunku.

Okres powrotu do zdrowia zależy zarówno od zakresu i miejsca złamania oraz predyspozycji całego organizmu do regeneracji, jak i od twojego zaangażowania w proces rehabilitacji.

Jak możesz zapobiegać złamaniom awulsyjnym?

Znajomość przyczyn oraz wiedza, którą przekazał ci fizjoterapeuta, może znacząco zmniejszyć ryzyko złamania awulsyjnego. Nie stanie się tak jednak jeśli nie wykorzystasz jej podczas uprawiania sportu, czy aktywności zawodowych.

Dlatego w ramach działań profilaktycznych:

• nigdy nie rezygnuj z dobrze zaplanowanej rozgrzewki przed każdym treningiem, która przygotuje twoje ścięgna i mięśnie do zwiększonego wysiłku,
• podczas ćwiczeń wzmacniaj mięśnie głębokie i stabilizujące,
• stopniowo zwiększaj intensywność treningu, co pomoże ci uniknąć przeciążeń,
• dbaj o odpowiednią technikę wykonywania ćwiczeń,
• każdy trening kończ rozciąganiem i nie rezygnuj z czasu na regenerację,
• utrzymuj odpowiednią masę ciała, by zmniejszyć obciążenie kończyn.

Złamanie awulsyjne to specyficzny, ale stosunkowo częsty uraz wśród osób aktywnych fizycznie, szczególnie młodzieży i sportowców. Choć może wydawać się niegroźny, jego lekceważenie lub błędna diagnoza mogą prowadzić do poważnych powikłań, długotrwałej niepełnosprawności, a nawet zakończenia kariery sportowej.

Źródło i inspiracja:

1. www.doz.pl/czytelnia/a16965-Zlamanie_awulsyjneprzyczyny_diagnostyka_leczenie_rehabilitacja
2. www.ncbi.nlm.nih.gov
3. fizjoterapeuty.pl/urazy/zlamanie-awulsyjne.html
4. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6236480/
5. my.clevelandclinic.org/health/diseases/21802-avulsion-fracture