Leczenie zachowawcze to w przypadku wielu schorzeń ortopedycznych jedna z podstawowych form terapii. Stosuje się je zarówno w początkowym stadium zmian chorobowych, jak i jako rodzaj przygotowania do leczenia operacyjnego. Gdy chodzi o paluch sztywny, leczenie bez operacji również jest stosowane.
Co działa w tym przypadku i jak dalece skuteczne okazuje się stosowanie wkładek, czy korzystanie z fizjoterapii?
Mechanizm palucha sztywnego
Paluch sztywny to problem, z którym częściej zmagają się kobiety. Choć zwykle diagnozowany jest po 50. roku życia, to jego początki mogą u siebie dostrzec także osoby, które przekroczyły dopiero trzydziestkę. Mechanizm jego powstawania to proces stopniowego niszczenia stawu w dużym palcu stopy, który zaczyna się od przeciążeń lub urazów, a kończy usztywnieniem stawu i bólem. Jego rozwój najlepiej można dostrzec, gdy cały proces podzielimy na etapy:
Etap 1: Przeciążenie stawu
Aby przetoczyć stopę do przodu podczas chodzenia, duży palec musi się zginać w górę. Kiedy więc dochodzi do przeciążenia stawu podczas biegania, czy urazu spowodowanego kopnięciem, albo też paluch ma wadliwą budowę w postaci długiej kości śródstopia, chrząstka w stawie zaczyna się ścierać.
Etap 2: Zapalenie i ból
Ścieranie chrząstki powoduje stan zapalny błony maziowej i ból przy zginaniu palca. Gdy kość ociera się o kość, nasila się proces zwyrodnieniowy i podrażnienie.
Etap 3: Powstanie narośli kostnych
Jako ochronę przed dalszym zużyciem twoje ciało zaczyna tworzyć tak zwane osteofity. To wyrostki kostne na górnej krawędzi stawu, które blokują ruch w stawie i tym samym ograniczają zgięcie palca.
Etap 4: Utrata ruchomości i deformacja
W tym stadium odruchowo zmieniasz swój chód, by unikać stawania na bolącym palcu, przez co obciążasz inne części stopy i paradoksalnie nasilasz ból. Staw w tym czasie staje się coraz sztywniejszy, a na górze palca, który przestaje się zginać, pojawia się dostrzegalny guzek.
Paluch sztywny – leczenie bez operacji – co działa
Choć obecnie jakość dowodów na skuteczność poszczególnych metod nieoperacyjnych stosowanych w leczeniu palucha sztywnego jest zróżnicowana, to większość z nich niesie ze sobą realne korzyści.
Redukcja bólu, który pojawia się podczas chodzenia i w trakcie spoczynku
W tym celu lekarz może zalecić stosowanie specjalnych wkładek do butów oraz ortezy na stopę, co pozwoli ograniczyć ból nasilany przez czynniki mechaniczne. Korzyści mogą też przynieść iniekcje dostawowe z kwasu hialuronowego lub z kortykosteroidów.
Poprawa funkcji i zakresu ruchu w stopie
Jednym ze skutków rozwoju palucha sztywnego jest ograniczenie ruchu w stawie palucha. W tym przypadku pomocne mogą się okazać odpowiednie ćwiczenia i terapia manualna. Celem tych działań jest mobilizacja stawu trzeszczkowego, trening chodu oraz wzmocnienie siły zginacza palucha. Wspomniane wcześniej iniekcje również mogą pozytywnie wpłynąć na poprawę funkcji w stopie.
Odłożenie w czasie lub uniknięcie operacji palucha sztywnego
Jeśli tylko stadium rozwoju palucha sztywnego nie jest zbyt zaawansowane, leczenie zachowawcze może znacznie opóźnić konieczność przeprowadzenia operacji, a w wybranych przypadkach nawet pomóc w jej uniknięciu. Zwłaszcza gdy uda się na stałe obniżyć poziom bólu.
Ograniczenie wpływu czynników mechanicznych na nasilanie dolegliwości
Ulgę, gdy chodzi o dolegliwości bólowe, przynosi też modyfikacja noszonego na co dzień obuwia. Chodzi o korzystanie z butów, które mają więcej miejsca na palce i są na umiarkowanie niskim obcasie. W ograniczaniu zgięcia buta w miejscu palców pomocna może się też okazać kołyskowa sztywna podeszwa.
Ograniczenia metod nieoperacyjnych
Leczenie zachowawcze palucha sztywnego to najczęściej pierwszy etap terapii tego rodzaju zmian w obrębie stopy, pomimo słabej jakości dowodów naukowych wspierających jego skuteczność.
Okazuje się bowiem, że większość metod, w tym modyfikacja obuwia i stosowanie ortezy, przynosi poprawę i redukcję bólu, co u części pacjentów (ok. 55%) pozwala skutecznie uniknąć operacji. Również terapia manualna i fizjoterapia niosą wymierne korzyści w postaci zwiększenia zakresu ruchu i siły we wczesnych stadiach. Nie przynoszą jednak ulgi w zaawansowanym stadium choroby, czyli przy stopniu 3, kiedy to zabieg jest często nieunikniony.
Przeczytaj także:
Paluch sztywny — objawy, przyczyny i metody leczenia
Zwyrodnienie stopy, w postaci palucha sztywnego, potrafi być bardzo bolesne Oto jakie są objawy i na czym polega leczenie palucha sztywnego.
Co do iniekcji dostawowych to należy je traktować jako pomoc doraźną. Nie wykazują one bowiem skuteczności długoterminowej, czego doświadcza część pacjentów, u których po roku niezbędne jest przeprowadzanie zabiegu operacyjnego.
Mimo to, wspomniane metody leczenia zachowawczego wciąż są bardzo ważne i niosą wymierne korzyści w łagodzeniu objawów i opóźnianiu konieczności skorzystania z leczenia inwazyjnego.
Realne cele leczenia zachowawczego palucha sztywnego
Leczenia zachowawcze to ważny element terapii, który zawsze dostosowywany jest do konkretnego przypadku i stopnia zaawansowania palucha sztywnego.Realne cele w tym przypadku to:
- redukcja bólu do poziomu akceptowalnego dla pacjenta - pozwala to na poprawę jakości życia bez ingerencji chirurga,
- uniknięcie operacji - cel ten udaje się osiągnąć średnio u około 55% pacjentów,
- ograniczenie mechanicznego drażnienia stawu - możliwe to jest dzięki modyfikacji obuwia i ortezom,
- poprawa funkcji, w tym zwiększenie siły zginacza i zakresu ruchu,
- krótkoterminowa ulga (na kilka miesięcy), a nie trwałe wyleczenie - osiągane za pomocą iniekcji dostawowych.
Co ważne, trwałą korzyścią, gdy chodzi o zachowawcze leczenie palucha sztywnego, jest stabilizacja stawów, co oznacza, że poziom bólu nie ulega pogorszeniu w ciągu kilkunastu lat u ok. 92% pacjentów.
FAQ
Ból zazwyczaj nie znika całkowicie i na zawsze, ale leczenie zachowawcze pozwala na jego znaczącą redukcję do poziomu, który umożliwia normalne funkcjonowanie.
Specjalne wkładki, które odciążają pierwszy promień stopy, pomagają zmniejszyć dolegliwości do poziomu akceptowalnego. Lepsze efekty można uzyskać, gdy połączysz noszenie wkładek z innymi formami leczenia zachowawczego.
Leczenie operacyjne zwykle jest leczeniem z wyboru w 3 stadium zaawansowania palucha sztywnego. W przypadku wcześniejszych zmian o leczeniu operacyjnym może zdecydować lekarz po wcześniejszej konsultacji z pacjentem. Wskazaniem może być między innymi brak efektów leczenia zachowawczego i postępujący rozwój schorzenia.
Źródła:
- pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- www.hmpgloballearningnetwork.com/site/podiatry/conservative-care-recommendations-stages-hallux-limitusrigidus
